Ο Στρατόνικος έζησε στα χρόνια του αυτοκράτορα Λικινίου (307-324) στην πόλη Σιγγιδόνα της Άνω Μοισίας . Όταν ο αυτοκράτορας για να ευχαριστήσει τους ειδωλολάτρες αντιπάλους του Μεγάλου Κωνσταντίνου διέταξε διωγμούς κατά των χριστιανών κι έλαβε σκληρά μέτρα εναντίον τους, ο φίλος του διάκονος Ερμύλος τόλμησε να διαμαρτυρηθεί φανερά και να ομολογήσει την πίστη του.
Ο αυτοκράτορας οργίσθηκε και διέταξε το βασανισμό του. Ωστόσο, ο Ερμύλος δεν αρνήθηκε την πίστη του και βασανίστηκε με τον φρικτότερο τρόπο μπροστά στον επιστήθιο φίλο του Στρατόνικο, ο οποίος δεν κρατήθηκε και αναλύθηκε σε δάκρυα, τα οποία για τους διώκτες του ήταν δηλωτικά της πίστης του.
Ο Στρατόνικος συνελήφθη κι έτσι και οι δύο φίλοι υποβλήθηκαν σε βασανιστήρια . Στο τέλος τους έριξαν στα νερά του ποταμού Δούναβη, όπου πνίγηκαν.
Αγίος Γρηγόριος του Φωτιστή , του Ιερομάρτυρα και Επισκόπου Μεγάλης Αρμενίας.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Φωτιστής , γνωστός και ως Γρηγόριος ο Φωτιστής της Αρμενίας , θεωρείται ο μεγάλος φωτιστής και προστάτης της Αρμενίας και μία από τις σημαντικότερες μορφές του Χριστιανισμού στον Καύκασο.
Ο Γρηγόριος έζησε στα τέλη του 3ου και στις αρχές του 4ου αιώνα. Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, καταγόταν από οικογένεια Παρθικής καταγωγής και ήταν γιος του Ανάκ . Μετά τη δολοφονία του Αρμένιου βασιλιά Χοσρόη από τον πατέρα του, η οικογένειά του καταδιώχθηκε. Ο μικρός Γρηγόριος σώθηκε και μεταφέρθηκε στην Καισάρεια της Καππαδοκίας , όπου ανατράφηκε ως χριστιανός και διδάχθηκε την πίστη.
Όταν ενηλικιώθηκε, επέστρεψε στην Αρμενία και βρέθηκε στην υπηρεσία του βασιλιά Τιριδάτη Γ΄ . Ο Γρηγόριος όμως αρνήθηκε να συμμετάσχει σε ειδωλολατρικές τελετές. Όταν αποκαλύφθηκε ότι ήταν χριστιανός, ο βασιλιάς διέταξε να υποστεί σκληρά βασανιστήρια και τελικά να φυλακιστεί σε ένα βαθύ υπόγειο λάκκο, το περίφημο Χορ Βιράπ .
Εκεί, σύμφωνα με την παράδοση, παρέμεινε δεκατέσσερα χρόνια , μέσα σε εξαιρετικά δύσκολες συνθήκες. Μια ευσεβής γυναίκα φρόντιζε κρυφά να του παρέχει τροφή, ενώ η παράδοση αναφέρει ότι ο Γρηγόριος παρέμεινε ζωντανός και ακλόνητος στην πίστη του.
Η ζωή του πήρε καθοριστική τροπή όταν ο βασιλιάς Τιριδάτης προσβλήθηκε από βαριά ασθένεια και, σύμφωνα με την παράδοση, η αδελφή του πληροφορήθηκε σε όραμα ότι μόνο ο Γρηγόριος μπορούσε να τον βοηθήσει. Ο Γρηγόριος απελευθερώθηκε και προσευχήθηκε για τον βασιλιά. Μετά τη θεραπεία του Τιριδάτη, ο βασιλιάς ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και ο Γρηγόριος άρχισε ένα μεγάλο έργο εκχριστιανισμού της χώρας.
Ο Γρηγόριος χειροτονήθηκε επίσκοπος από τον Λεόντιο, Αρχιεπίσκοπο Καισαρείας , και ανέλαβε την πνευματική καθοδήγηση των χριστιανών της Αρμενίας. Η δράση του υπήρξε καθοριστική για την εδραίωση του Χριστιανισμού στη χώρα. Η επίσημη υιοθέτηση του Χριστιανισμού ως θρησκείας του αρμενικού κράτους τοποθετείται παραδοσιακά στο 301 μ.Χ.
Γι’ αυτό και ονομάστηκε «Φωτιστής» : θεωρείται εκείνος που φώτισε πνευματικά την Αρμενία και συνέβαλε αποφασιστικά στη μεταμόρφωση της θρησκευτικής ζωής της.
Προς το τέλος της ζωής του αποσύρθηκε από τη δημόσια δράση και αφιερώθηκε στην άσκηση και την προσευχή . Έζησε ασκητικά και εκοιμήθη ειρηνικά περίπου στις αρχές του 4ου αιώνα, με τις πηγές να διαφέρουν ως προς το ακριβές έτος του θανάτου του.
Η ιστορική παράδοση αναγνωρίζει ότι υπήρχαν ήδη χριστιανικές κοινότητες στην Αρμενία πριν από τον Γρηγόριο. Η ιδιαίτερη συμβολή του ήταν ότι έδωσε οργανωμένη μορφή και μεγάλη δυναμική στον εκχριστιανισμό της χώρας , συνδέοντας στενά την πίστη με τη νέα θρησκευτική και κοινωνική πραγματικότητα της Αρμενίας.
Ο Άγιος Γρηγόριος ο Φωτιστής έμεινε στην ιστορία ως ο άνθρωπος που, σύμφωνα με την παράδοση, πέρασε από το σκοτάδι της φυλακής στο πνευματικό φως και από εκεί οδήγησε έναν ολόκληρο λαό στον Χριστιανισμό.
